Malulen emeklilik ile çalışma gücü kaybına bağlı emeklilik, uygulamada sıklıkla birbirine karıştırılan iki farklı aylık türüdür. Her iki uygulamada sigortalının sağlık durumu dikkate alınır. Ancak aranan çalışma gücü kaybı, sigortalılık süresi, prim günü ve başvuru şartları birbirinden farklıdır.
Malulen emeklilik için genel olarak çalışma gücünün en az yüzde 60’ının, ilk defa sigortalı olarak çalışmaya başladıktan sonra kaybedilmiş olması gerekir. Temel şart 10 yıllık sigortalılık süresi ve 1.800 prim günüdür. Başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malul olanlarda 10 yıllık sigortalılık süresi aranmaz.
Çalışma gücü kaybı yüzde 40 ile yüzde 59 arasında bulunan sigortalılar ise malullük aylığı değil, gerekli sigortalılık süresi ve prim gününü tamamlamaları halinde yaş şartı aranmadan çalışma gücü kaybına bağlı yaşlılık aylığı alabilir.
Hastaneden alınan sağlık kurulu raporu tek başına emeklilik hakkı sağlamaz. Malullük ve çalışma gücü kaybına ilişkin nihai değerlendirme SGK Sağlık Kurulu tarafından yapılır.
Malulen Emeklilik ile Çalışma Gücü Kaybından Emeklilik Arasındaki Fark Nedir?
Malullük aylığı ile çalışma gücü kaybına bağlı yaşlılık aylığı farklı hukuki şartlara tabidir.
Malullük aylığı, sigortalının çalışma gücünü kural olarak ilk defa sigortalı olarak çalışmaya başladıktan sonra en az yüzde 60 oranında kaybetmesi halinde gündeme gelir.
Çalışma gücü kaybına bağlı yaşlılık aylığı ise şu gruplara yaş şartı aranmadan emeklilik olanağı sağlar:
- İlk defa çalışmaya başlamadan önce malul sayılacak derecede, en az yüzde 60 çalışma gücü kaybı bulunanlar,
- Çalışma gücü kaybı yüzde 50 ile yüzde 59 arasında bulunanlar,
- Çalışma gücü kaybı yüzde 40 ile yüzde 49 arasında bulunanlar.
İlk defa sigortalı olarak çalışmaya başladığı tarihte malul sayılacak derecede çalışma gücü kaybı bulunduğu belirlenen kişiye, aynı hastalık veya engel nedeniyle malullük aylığı bağlanmaz. Bu kişinin durumu çalışma gücü kaybına bağlı yaşlılık aylığı hükümlerine göre değerlendirilir.
SGK’ya Göre Kim Malul Sayılır?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında:
- 4/A ve 4/B sigortalılarının çalışma gücünün en az yüzde 60’ını,
- İş kazası veya meslek hastalığı sonucunda meslekte kazanma gücünün en az yüzde 60’ını,
- 4/C kapsamındaki kamu görevlilerinin çalışma gücünün en az yüzde 60’ını veya görevlerini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünü,
kaybettiğinin SGK Sağlık Kurulunca tespit edilmesi halinde sigortalı malul sayılır.
Hastane tarafından düzenlenen raporda yüzde 60 veya daha yüksek oran bulunması, kişinin doğrudan malul sayılması anlamına gelmez. Yetkili hastanenin raporu ve rapora dayanak oluşturan tıbbi belgeler SGK Sağlık Kurulunca ilgili mevzuata göre incelenir.
4/A, SSK Kapsamında Çalışma Gücü Kaybından Emeklilik
İlk İşe Girişten Önce Çalışma Gücü Kaybı En Az Yüzde 60 Olanlar
İlk defa sigortalı olarak çalışmaya başlamadan önce çalışma gücünün en az yüzde 60’ını kaybettiği belirlenen 4/A sigortalılarına, aynı sağlık durumu nedeniyle malullük aylığı bağlanmaz.
Bu kişiler ilk sigortalılık tarihlerine göre aşağıdaki şartlarla yaşlılık aylığına hak kazanabilir:
| İlk sigortalılık tarihi | Sigortalılık süresi | Prim günü |
|---|---|---|
| 2008/Ekim ay başından önce | 15 yıl | 3.600 gün |
| 2008/Ekim ay başı ile 31 Aralık 2008 arası | 15 yıl | 3.700 gün |
| 1 Ocak 2009 ile 31 Aralık 2009 arası | 15 yıl | 3.800 gün |
| 1 Ocak 2010 ile 31 Aralık 2010 arası | 15 yıl | 3.900 gün |
| 1 Ocak 2011 ve sonrası | 15 yıl | 3.960 gün |
Bu aylık türünde yaş şartı aranmaz. Ancak çalışma gücü kaybının ilk defa sigortalı olunan tarihte bulunduğunun ve malul sayılmayı gerektirecek düzeyde olduğunun SGK Sağlık Kurulunca tespit edilmesi gerekir.
Çalışma Gücü Kaybı Yüzde 50 ile Yüzde 59 Arasında Olan 4/A Sigortalıları
| İlk sigortalılık tarihi | Sigortalılık süresi | Prim günü |
|---|---|---|
| 31 Aralık 2008 ve öncesi | 16 yıl | 3.700 gün |
| 1 Ocak 2009 ile 31 Aralık 2009 arası | 16 yıl | 3.800 gün |
| 1 Ocak 2010 ile 31 Aralık 2010 arası | 16 yıl | 3.900 gün |
| 1 Ocak 2011 ile 31 Aralık 2011 arası | 16 yıl | 4.000 gün |
| 1 Ocak 2012 ile 31 Aralık 2012 arası | 16 yıl | 4.100 gün |
| 1 Ocak 2013 ile 31 Aralık 2013 arası | 16 yıl | 4.200 gün |
| 1 Ocak 2014 ile 31 Aralık 2014 arası | 16 yıl | 4.300 gün |
| 1 Ocak 2015 ve sonrası | 16 yıl | 4.320 gün |
Çalışma Gücü Kaybı Yüzde 40 ile Yüzde 49 Arasında Olan 4/A Sigortalıları
| İlk sigortalılık tarihi | Sigortalılık süresi | Prim günü |
|---|---|---|
| 31 Aralık 2008 ve öncesi | 18 yıl | 4.100 gün |
| 1 Ocak 2009 ile 31 Aralık 2009 arası | 18 yıl | 4.200 gün |
| 1 Ocak 2010 ile 31 Aralık 2010 arası | 18 yıl | 4.300 gün |
| 1 Ocak 2011 ile 31 Aralık 2011 arası | 18 yıl | 4.400 gün |
| 1 Ocak 2012 ile 31 Aralık 2012 arası | 18 yıl | 4.500 gün |
| 1 Ocak 2013 ile 31 Aralık 2013 arası | 18 yıl | 4.600 gün |
| 1 Ocak 2014 ile 31 Aralık 2014 arası | 18 yıl | 4.680 gün |
| 1 Ocak 2015 ve sonrası | 18 yıl | 4.680 gün |
7538 sayılı Kanun sonrasında, 31 Aralık 2008 dahil bu tarihten önce sigortalı sayılanlarda yüzde 50 ile yüzde 59 arasındaki çalışma gücü kaybı için 3.700 gün, yüzde 40 ile yüzde 49 arasındaki çalışma gücü kaybı için 4.100 gün şartı uygulanır.
2008/Ekim Öncesi 4/A Sigortalılarında 15 Ocak 2025 Sonrası Uygulama
İlk defa 2008/Ekim ay başından önce 4/A kapsamında sigortalı olan ve emeklilik talebini 15 Ocak 2025 tarihinde veya bu tarihten sonra yapan kişilerin işlemleri, vergi indirim belgesindeki engellilik derecesine göre değil, SGK Sağlık Kurulunca belirlenecek çalışma gücü kayıp oranına göre yürütülür.
SGK Sağlık Kurulunca belirlenen kayıp oranına göre aşağıdaki şartlar uygulanır:
| SGK tarafından belirlenen çalışma gücü kaybı | Sigortalılık süresi | Prim günü |
|---|---|---|
| Yüzde 50 ile yüzde 59 arası | 16 yıl | 3.700 gün |
| Yüzde 40 ile yüzde 49 arası | 18 yıl | 4.100 gün |
Çalışma gücü kaybının yüzde 60 veya üzerinde olması halinde uygulanacak bağımsız bir “15 yıl ve 3.700 gün” yaşlılık aylığı kademesi bulunmamaktadır.
Kayıp ilk defa sigortalı olarak çalışmaya başladıktan sonra ortaya çıkmışsa kişinin durumu malullük hükümlerine göre değerlendirilir. Kayıp ilk defa çalışmaya başlamadan önce mevcutsa, işe giriş tarihinde malul olanlara ilişkin özel yaşlılık aylığı hükümleri uygulanır.
Bu geçiş uygulaması, ilk defa 2008/Ekim ay başından önce sigortalı olanları kapsar. Tablolardaki “31 Aralık 2008 ve öncesi” ifadesi ise geçici 6’ncı maddedeki prim günü hükümlerinden kaynaklanır ve yüzde 40 ile yüzde 59 arasındaki çalışma gücü kaybı kademelerinde uygulanacak gün sayısını belirler.
4/A, SSK Malulen Emeklilik Şartları
| Durum | Sigortalılık süresi | Prim günü |
|---|---|---|
| Genel malullük hali | 10 yıl | 1.800 gün |
| Başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malullük | Süre şartı aranmaz | 1.800 gün |
4/A sigortalısının malullük aylığından yararlanabilmesi için temel olarak şu şartların birlikte sağlanması gerekir:
- SGK Sağlık Kurulunca malul sayılması,
- Malullüğün kural olarak ilk sigortalılık tarihinden sonra meydana gelmesi,
- En az 10 yıllık sigortalılık süresinin bulunması,
- En az 1.800 gün uzun vadeli sigorta primi bildirilmiş olması,
- Malullüğü nedeniyle çalıştığı işten ayrılması,
- SGK’ya aylık bağlanması için talepte bulunması.
Başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malul olduğu belirlenen kişilerde 10 yıllık sigortalılık süresi aranmaz. Bununla birlikte 1.800 prim günü şartının yerine getirilmesi gerekir.
1.800 Gün Beş Yıl Sigortalılık Anlamına Gelir mi?
Hayır. Prim günü ile sigortalılık süresi farklı kavramlardır.
1.800 prim günü, sigortalı adına bildirilen uzun vadeli sigorta primi günlerinin toplamını ifade eder. Genel malullük halinde 1.800 prim gününe ek olarak ilk sigortalılık tarihinden itibaren en az 10 yıl geçmiş olması gerekir.
Yalnızca başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malul olanlarda 10 yıllık sigortalılık süresi şartı aranmaz.
4/B, Bağ-Kur Kapsamında Çalışma Gücü Kaybından Emeklilik
| Çalışma gücü kayıp durumu | Sigortalılık süresi | Prim günü |
|---|---|---|
| İlk işe girişten önce en az yüzde 60 kayıp | 15 yıl | 3.960 gün |
| Yüzde 50 ile yüzde 59 arası kayıp | 16 yıl | 4.320 gün |
| Yüzde 40 ile yüzde 49 arası kayıp | 18 yıl | 4.680 gün |
Bu aylıklarda yaş şartı aranmaz. Çalışma gücü kaybının SGK Sağlık Kurulunca tespit edilmesi ve ilgili sigortalılık süresi ile prim şartlarının tamamlanması gerekir.
4/B kapsamında çalışma gücü kaybına bağlı yaşlılık aylığı talep edilebilmesi için bağımsız sigortalılık faaliyetinin sona erdirilmesi ve tahsis talebinde bulunulması gerekir. Aylık bağlanmasına ilişkin prim borcu şartı da ayrıca değerlendirilir.
4/B, Bağ-Kur Malulen Emeklilik Şartları
| Durum | Sigortalılık süresi | Prim günü |
|---|---|---|
| Genel malullük hali | 10 yıl | 1.800 gün |
| Başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malullük | Süre şartı aranmaz | 1.800 gün |
4/B sigortalısına malullük aylığı bağlanabilmesi için:
- SGK Sağlık Kurulunca malul sayılması,
- Sigortalılık süresi ve prim şartlarının tamamlanması,
- Bağımsız sigortalılık faaliyetinin sona erdirilmesi,
- SGK’ya aylık talebinde bulunulması,
- Kendi sigortalılığından kaynaklanan genel sağlık sigortası primi dahil, prim ve prime ilişkin her türlü borcun ödenmiş olması,
gerekir.
Sağlık durumunun belirlenmesi amacıyla hastaneye sevk talep edilirken bağımsız faaliyetin sona erdirilmiş olması gerekmez. Faaliyetin sona erdirilmesi şartı, aylık bağlanması aşamasında aranır.
5434 Sayılı Kanuna Tabi Kamu Görevlilerinin Emeklilik Şartları
5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu kapsamında bulunan kamu görevlilerinde uygulanacak şartlar, kişinin göreve başlamadan önceki sağlık durumu ile çalışma gücü kaybının göreve başladıktan sonra ortaya çıkıp çıkmadığına göre değişir.
5434 Kapsamında Çalışma Gücü Kaybına Bağlı Emeklilik
| Durum | Hizmet süresi | Hizmet günü karşılığı |
|---|---|---|
| Göreve başlamadan önce en az yüzde 40 engelli olanlar | 15 yıl | 5.400 gün |
| Göreve başladıktan sonra yüzde 50 ile yüzde 59 arası kayıp yaşayanlar | 16 yıl | 5.760 gün |
| Göreve başladıktan sonra yüzde 40 ile yüzde 49 arası kayıp yaşayanlar | 18 yıl | 6.480 gün |
5434 Kapsamında Adi Malullük
| Durum | Gerekli hizmet süresi |
|---|---|
| Genel adi malullük | 10 yıl |
| Başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede adi malullük | 5 yıl |
5434 kapsamındaki kamu görevlilerinde kişinin görevini yapamayacak duruma gelmesi, sağlık kurulu değerlendirmesi ve gerekli hizmet süresinin tamamlanması birlikte dikkate alınır.
5510 Sayılı Kanuna Tabi 4/C Kamu Görevlileri
4/C Çalışma Gücü Kaybına Bağlı Emeklilik Şartları
| Çalışma gücü kayıp durumu | Sigortalılık süresi | Prim günü |
|---|---|---|
| İlk işe girişten önce en az yüzde 60 kayıp | 15 yıl | 3.960 gün |
| Yüzde 50 ile yüzde 59 arası kayıp | 16 yıl | 4.320 gün |
| Yüzde 40 ile yüzde 49 arası kayıp | 18 yıl | 4.680 gün |
4/C Malullük Şartları
| Durum | Sigortalılık süresi | Prim günü |
|---|---|---|
| Genel malullük hali | 10 yıl | 1.800 gün |
| Başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malullük | Süre şartı aranmaz | 1.800 gün |
4/C kapsamındaki kamu görevlisinin çalışma gücünün en az yüzde 60’ını veya görevini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünü kaybettiğinin SGK Sağlık Kurulunca belirlenmesi gerekir.
Görevde bulunan kamu görevlilerinin başvuruları çalıştıkları kurum aracılığıyla yürütülür. Kamu görevinden ayrılmış kişiler ise durumlarına göre SGK’nın ilgili kamu görevlileri birimine başvurabilir.
Vergi İndirimiyle Engelli Emekliliği Kaldırıldı mı?
7538 sayılı Kanun, 15 Ocak 2025 tarihli ve 32783 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Düzenleme sonrasında 4/A sigortalılarının vergi indirim belgesine dayanarak emekli olmalarına ilişkin sistem, yeni emeklilik talepleri bakımından değiştirilmiştir.
15 Ocak 2025’ten Önce Başvuranlar
Emeklilik talebini 15 Ocak 2025 tarihinden önce yapanların işlemleri, talep tarihinde yürürlükte bulunan 506 sayılı Kanun hükümlerine göre sonuçlandırılır.
15 Ocak 2025 ve Sonrasında Başvuranlar
15 Ocak 2025 dahil bu tarihten sonra emeklilik talebinde bulunanların vergi indirim belgesindeki engellilik derecesi tek başına emeklilik hakkı sağlamaz.
Bu kişilerin çalışma gücü kayıp oranı SGK Sağlık Kurulu tarafından belirlenir. Aylık bağlanıp bağlanamayacağı, Kurul tarafından belirlenen oran ile kişinin sigortalılık süresi ve prim gününe göre değerlendirilir.
İlk defa 2008/Ekim ay başından önce sigortalı olanlarda:
- Yüzde 50 ile yüzde 59 arası çalışma gücü kaybı için 16 yıl ve 3.700 gün,
- Yüzde 40 ile yüzde 49 arası çalışma gücü kaybı için 18 yıl ve 4.100 gün,
şartları uygulanır.
Daha Önce Vergi İndirimiyle Emekli Olanlar
15 Ocak 2025 tarihinden önce vergi indirim belgesine dayanılarak aylık bağlanmış kişilerin aylıklarının ödenmesine devam edilir.
Düzenleme, vergi indirimi kapsamında daha önce bağlanmış aylıkları kendiliğinden ortadan kaldırmamıştır. Değişiklik esas olarak 15 Ocak 2025 ve sonrasında yapılan yeni emeklilik taleplerini etkilemektedir.
Vergi indirimi belgesi, gelir vergisi uygulamaları bakımından önemini koruyabilir. Ancak 15 Ocak 2025 ve sonrasında yapılan yeni emeklilik başvurularında tek başına emeklilik hakkı sağlayan bir belge değildir.
Hastane Raporundaki Engel Oranı SGK İçin Geçerli midir?
Hastane raporunda yüzde 40, yüzde 50 veya yüzde 60 oran bulunması, SGK’nın aynı çalışma gücü kayıp oranını kabul edeceği anlamına gelmez.
Aşağıdaki kavramlar aynı değildir:
- Engellilik oranı,
- Çalışma gücü kaybı oranı,
- Meslekte kazanma gücü kaybı oranı,
- Malullük hali.
SGK Sağlık Kurulu değerlendirme yaparken:
- Sağlık kurulu raporunu,
- Rapora dayanak oluşturan tıbbi belgeleri,
- Epikrizleri,
- Tetkik ve tahlilleri,
- Hastalığın başlangıç ve gelişim tarihini,
- İlk sigortalılık tarihini,
- İlgili sağlık mevzuatını,
birlikte inceler.
Bu nedenle hastane raporunda yazılı engellilik oranı ile SGK Sağlık Kurulunca belirlenen çalışma gücü kaybı oranı farklı olabilir. Nihai malullük değerlendirmesi hastane tarafından değil, SGK Sağlık Kurulu tarafından yapılır.
Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Başvurusu Nasıl Yapılır?
1. SGK’ya Başvuru ve Hastaneye Sevk
4/A ve 4/B sigortalıları, ilgili sosyal güvenlik il müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine başvurarak sağlık durumlarının tespit edilmesi için yetkili hastaneye sevk talep edebilir.
Başvuru üzerine sigortalı, SGK tarafından yetkilendirilmiş sağlık hizmeti sunucusuna sevk edilir.
Talep tarihinden önceki son altı ay içinde SGK tarafından yetkilendirilmiş bir hastaneden usulüne uygun durum bildirir sağlık kurulu raporu alınmışsa, SGK yeni sevk yapmadan mevcut raporu değerlendirmeye alabilir.
Kamu görevlilerinin raporlarını ve talep dilekçelerini görev yaptıkları kuruma sunmaları gerekir.
2. SGK Sağlık Kurulu İncelemesi
Yetkili hastane tarafından düzenlenen sağlık kurulu raporu ve dayanak tıbbi belgeler SGK Sağlık Kuruluna gönderilir.
Kurul inceleme sonucunda:
- Maluldür,
- Malul değildir,
- Belirli bir çalışma gücü kaybı bulunmaktadır,
- Dosyada eksiklik bulunduğundan ara karar verilmiştir,
şeklinde değerlendirme yapabilir.
Ara karar, dosyadaki tıbbi bilgi ve belgelerin karar verilmesi için yeterli bulunmaması halinde eksiklerin tamamlanması amacıyla verilir.
3. Aylık Talebi
Sağlık şartını sağlayan kişinin aylık bağlanabilmesi için ayrıca tahsis talebinde bulunması gerekir.
Genel olarak:
- 4/A sigortalısının işten ayrılması,
- 4/B sigortalısının bağımsız faaliyetini sona erdirmesi,
- 4/C sigortalısının görev ve kurum işlemlerinin tamamlanması,
- Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesinin verilmesi,
gerekir.
Sağlık tespiti ve hastaneye sevk talebi için işten ayrılmak veya faaliyeti sona erdirmek zorunlu değildir. İşten ayrılma veya faaliyeti sona erdirme şartı, aylık bağlanması aşamasında aranır.
SGK Sağlık Kurulu Kararına İtiraz Edilebilir mi?
SGK Sağlık Kurulunun kararına karşı sosyal güvenlik il müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine dilekçeyle itiraz edilebilir.
İtiraz dosyası Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kuruluna gönderilir. Yüksek Sağlık Kurulu, dosyadaki sağlık kurulu raporları ve dayanak tıbbi belgeler üzerinden değerlendirme yapar.
Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu kararı, SGK içindeki idari sağlık kurulu itiraz süreci bakımından nihai niteliktedir. Bu ifade, uyuşmazlığın yargıya taşınamayacağı anlamına gelmez. Yargı yoluna başvuru hakkı saklıdır.
Kontrol Muayenesi Nedir?
SGK, malullük veya çalışma gücü kaybı nedeniyle aylık bağlanan kişileri kontrol muayenesine tabi tutabilir.
Kontrol muayenesi:
- Malullük kararında kontrol tarihi belirlenmiş olması,
- Malullük durumunda değişiklik bulunduğuna ilişkin tespit yapılması,
- Sürekli bakıma muhtaçlık durumunun yeniden değerlendirilmesi,
- İhbar, şikâyet veya inceleme bulunması,
gibi nedenlerle istenebilir.
Kontrol muayenesine süresinde gidilmemesi halinde aylık durdurulabilir. Muayene sonucunda malullük veya gerekli çalışma gücü kaybının ortadan kalktığı belirlenirse aylık kesilebilir.
Malullük Aylığı Bağlandıktan Sonra Çalışılabilir mi?
Malullük aylığı bağlanan kişinin yeniden sigortalı olarak çalışmaya başlaması aylığın kesilmesine neden olabilir.
Uygulanacak hüküm:
- İlk sigortalılık tarihine,
- Aylığın bağlandığı kanuna,
- Aylığın bağlandığı sigortalılık statüsüne,
- Yeniden çalışılan sigortalılık statüsüne,
göre değişebilir.
Özellikle ilk defa 2008/Ekim ay başından sonra sigortalı olanlarda yeniden sigortalı çalışmaya başlanması halinde malullük aylığı kural olarak kesilir.
Çalışma gücü kaybı nedeniyle bağlanan aylık ise hukuken yaşlılık aylığıdır. Bu nedenle çalışma gücü kaybına bağlı yaşlılık aylığından sonra çalışmaya ilişkin kurallar, malullük aylığından sonra çalışmaya ilişkin kurallarla aynı değildir.
Yeniden çalışmaya başlamadan önce aylığın bağlandığı kanun ve sigortalılık statüsü esas alınarak SGK’dan bilgi alınması gerekir.
Çalışma Gücü Kaybından Emekli Olanların Aylığı Nasıl Hesaplanır?
Emekli aylığının tutarı yalnızca çalışma gücü kayıp oranına göre belirlenmez.
Aylık hesabında:
- Prime esas kazançlar,
- Primlerin ödendiği dönemler,
- Toplam prim günü,
- Güncelleme katsayıları,
- Aylık bağlama oranı,
- Sigortalının tabi olduğu dönemsel mevzuat,
birlikte dikkate alınır.
İlk defa sigortalı olmadan önce malul sayılacak derecede çalışma gücü kaybı bulunanlara bağlanan aylıklar ile ilgili geçiş hükümleri kapsamında vergi indirimine dayanılarak bağlanan bazı aylıklarda koruyucu bir aylık bağlama oranı uygulanır.
Bu kapsamda aylık bağlama oranı, 5.400 prim günü üzerinden hesaplanan yüzde 30 oranından az olamaz.
Yüzde 30 oranı, emekli aylığının belirli bir parasal tutardan az olamayacağı anlamına gelmez. Bu oran yalnızca aylık hesabında kullanılan aylık bağlama oranının alt sınırını ifade eder.
Emeklilik Hakkını Belirleyen Temel Unsurlar
Malulen emeklilik veya çalışma gücü kaybına bağlı yaşlılık aylığı değerlendirilirken aşağıdaki unsurlar birlikte incelenir:
| İncelenen unsur | Önemi |
|---|---|
| İlk sigortalılık tarihi | Uygulanacak kanunu ve prim tablosunu belirler |
| Hastalığın başlangıç tarihi | Kaybın işe girişten önce mi sonra mı meydana geldiğini gösterir |
| Sigortalılık statüsü | 4/A, 4/B, 4/C ve 5434 kapsamındaki şartlar farklıdır |
| SGK Sağlık Kurulu kararı | Malullüğü veya çalışma gücü kayıp oranını belirler |
| Prim günü | Asgari prim şartının sağlanıp sağlanmadığını gösterir |
| Sigortalılık süresi | İlk sigortalılık tarihinden itibaren geçen süreyi ifade eder |
| Emeklilik talep tarihi | Özellikle 15 Ocak 2025 geçiş hükümlerinde önemlidir |
| 4/B prim borcu | Aylık bağlanmasına engel olabilir |
| İşten veya faaliyetten ayrılma | Aylık bağlama işleminin tamamlanması için gereklidir |
Sık Sorulan Sorular
Yüzde 40 engelli raporuyla emekli olunur mu?
Hastaneden alınan yüzde 40 engelli raporu tek başına emeklilik hakkı sağlamaz.
SGK Sağlık Kurulunun çalışma gücü kaybını yüzde 40 ile yüzde 49 arasında belirlemesi ve sigortalının tabi olduğu statüye göre sigortalılık süresi ile prim şartlarını tamamlaması gerekir.
4/A sigortalılarında 18 yıllık sigortalılık süresi aranır. Prim şartı ilk sigortalılık tarihine göre 4.100 ile 4.680 gün arasında değişir.
Yüzde 60 raporu bulunan herkes malulen emekli olabilir mi?
Hayır. Hastane raporundaki yüzde 60 oran tek başına yeterli değildir.
Kişinin SGK Sağlık Kurulunca malul sayılması, malullüğün kural olarak ilk sigortalılık tarihinden sonra meydana gelmesi, en az 10 yıllık sigortalılık süresinin ve 1.800 prim gününün bulunması gerekir.
Başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malul olanlarda 10 yıllık sigortalılık süresi aranmaz.
İlk işe girişten önce yüzde 60 kaybı olan kişi malulen emekli olabilir mi?
İlk işe giriş tarihinde malul sayılacak derecede çalışma gücü kaybı bulunan kişiye, aynı sağlık durumu nedeniyle malullük aylığı bağlanmaz.
Bu kişi çalışma gücü kaybına bağlı yaşlılık aylığı yönünden değerlendirilir. 2008/Ekim ay başından önce sigortalı olan 4/A sigortalılarında temel şart 15 yıllık sigortalılık süresi ve 3.600 prim günüdür.
1.800 prim günü olan kişi hemen malulen emekli olabilir mi?
Genel olarak hayır.
1.800 prim gününe ek olarak ilk sigortalılık tarihinden itibaren en az 10 yıl geçmiş olması gerekir. Yalnızca başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malul olduğu belirlenen kişilerde 10 yıllık süre şartı aranmaz.
Malulen emeklilikte yaş şartı var mı?
Hayır. Malullük aylığında belirli bir emeklilik yaşı aranmaz.
Bununla birlikte sağlık şartının, sigortalılık süresinin, prim gününün, işten veya faaliyetten ayrılma şartının ve aylık talebi koşulunun birlikte sağlanması gerekir.
Vergi indirimi belgesiyle emeklilik tamamen kaldırıldı mı?
15 Ocak 2025 ve sonrasında yapılan yeni 4/A emeklilik başvurularında vergi indirim belgesi tek başına emeklilik hakkı sağlamaz.
Emeklilik değerlendirmesi SGK Sağlık Kurulunca belirlenecek çalışma gücü kayıp oranına göre yapılır.
15 Ocak 2025’ten önce emeklilik talebinde bulunanların işlemleri eski hükümlere göre sonuçlandırılır. Vergi indirimi kapsamında daha önce aylık bağlanmış kişilerin aylıkları ise ödenmeye devam eder.
2008/Ekim öncesi sigortalı olup sonradan yüzde 60 kayıp yaşayanlara 15 yıl ve 3.700 gün şartı uygulanır mı?
Hayır. Bu kişiler için bağımsız bir “yüzde 60 ve üzeri kayıp, 15 yıl ve 3.700 gün” yaşlılık aylığı kademesi bulunmamaktadır.
Kayıp ilk sigortalılık tarihinden sonra oluşmuş ve kişi SGK Sağlık Kurulunca malul sayılmışsa malullük hükümleri kapsamında, genel olarak 10 yıl ve 1.800 gün şartları üzerinden değerlendirme yapılır.
Bağ-Kur prim borcu olan kişiye malullük aylığı bağlanır mı?
4/B sigortalısının kendi sigortalılığından kaynaklanan genel sağlık sigortası primi dahil, prim ve prime ilişkin her türlü borcunu ödemiş olması gerekir.
Prim borcu devam ettiği sürece malullük aylığı bağlama işlemi sonuçlandırılmaz.
Maluliyet tespiti için önce işten ayrılmak gerekir mi?
Hayır. Sağlık durumunun tespiti ve hastaneye sevk işlemi çalışmaya devam edilirken başlatılabilir.
Ancak aylık bağlanabilmesi için 4/A sigortalısının işten ayrılması, 4/B sigortalısının faaliyetini sona erdirmesi ve aylık talebinde bulunması gerekir.
Özel hastaneden alınan raporla malulen emekli olunabilir mi?
Özel hastaneden alınan rapor tek başına malullük aylığı bağlanmasını sağlamaz.
SGK tarafından yetkilendirilmiş sağlık hizmeti sunucularınca düzenlenen raporlar ve dayanak tıbbi belgeler SGK Sağlık Kurulunca değerlendirilir. Nihai malullük kararını hastane değil, SGK Sağlık Kurulu verir.
SGK maluliyet başvurusunu reddederse ne yapılabilir?
SGK Sağlık Kurulu kararına karşı sosyal güvenlik il müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine dilekçeyle itiraz edilebilir.
İtiraz dosyası Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca incelenir. Yüksek Sağlık Kurulu kararı idari sağlık kurulu itiraz süreci bakımından nihai olmakla birlikte, yargı yoluna başvuru hakkı saklıdır.
Malulen emekli olan kişi yeniden çalışabilir mi?
Yeniden sigortalı çalışmaya başlanması malullük aylığının kesilmesine neden olabilir.
Uygulanacak sonuç kişinin ilk sigortalılık tarihine, aylığın bağlandığı kanuna ve yeniden çalışılan sigortalılık statüsüne göre değişir.
Çalışma gücü kaybına bağlı aylık ise yaşlılık aylığı niteliğinde olduğundan, bu aylıktan sonra çalışmaya ilişkin kurallar malullük aylığından farklıdır.
Kontrol muayenesine gitmeyen kişinin aylığı kesilir mi?
SGK tarafından bildirilen kontrol muayenesine süresinde başvurulmaması halinde aylık durdurulabilir.
Kontrol muayenesi sonucunda malullük veya gerekli çalışma gücü kaybı halinin ortadan kalktığı belirlenirse aylık kesilebilir.
Çalışma gücü kaybından emekli olan kişi ne kadar aylık alır?
Aylık tutarı yalnızca sağlık oranına göre belirlenmez.
Prime esas kazançlar, toplam prim günü, primlerin ait olduğu dönemler, güncelleme katsayıları ve aylık bağlama oranı birlikte değerlendirilir. Bu nedenle aynı çalışma gücü kayıp oranına sahip iki kişinin emekli aylıkları farklı olabilir.
Malullük aylığı ile çalışma gücü kaybına bağlı yaşlılık aylığı aynı mıdır?
Hayır.
Malullük aylığında kural olarak ilk sigortalılık tarihinden sonra meydana gelen en az yüzde 60 çalışma gücü kaybı aranır.
Çalışma gücü kaybına bağlı yaşlılık aylığında ise ilk işe giriş tarihinde malul olanlar ile çalışma gücü kaybı yüzde 40 ile yüzde 59 arasında bulunanlar için özel sigortalılık süresi ve prim şartları uygulanır.
Sonuç
Malulen emeklilik ve çalışma gücü kaybına bağlı emeklilik hesabında yalnızca hastane raporundaki oran esas alınmaz.
Doğru bir değerlendirme için:
- İlk sigortalılık tarihi,
- Sigortalılık statüsü,
- Hastalığın işe girişten önce veya sonra ortaya çıkması,
- SGK Sağlık Kurulu kararı,
- Sigortalılık süresi,
- Prim günü,
- Emeklilik talep tarihi,
- İşten veya faaliyetten ayrılma durumu,
- 4/B sigortalılarında prim borcu,
birlikte incelenmelidir.
Özellikle 15 Ocak 2025 tarihinden sonra, ilk defa 2008/Ekim ay başından önce sigortalı olan 4/A kapsamındaki kişilerde vergi indirim belgesine dayalı emeklilik sistemi yerine SGK Sağlık Kurulunca belirlenecek çalışma gücü kayıp oranı esas alınmaktadır.
Yüzde 60 ve üzerindeki çalışma gücü kaybı için bağımsız bir “15 yıl ve 3.700 gün” kademesi bulunmamaktadır. Kayıp ilk sigortalılık tarihinden sonra oluşmuşsa malullük hükümleri, ilk işe giriş tarihinde mevcutsa işe girişte malul olanlara ilişkin özel yaşlılık aylığı hükümleri uygulanır.
Her sigortalının hizmet geçmişi ve sağlık dosyası farklı olduğundan, başvuru öncesinde SGK hizmet dökümünün, ilk işe giriş tarihinin, prim günlerinin ve sağlık belgelerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Resmî Kaynaklar
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
- 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu
- 7538 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun
- SGK 2025/4 sayılı Genelge
- SGK, Dezavantajlı Gruplar İçin Emeklilik Rehberi, 2025
- SGK, Malullük
- SGK, Maluliyet Tespit İşlemleri
Yasal uyarı: Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Emeklilik hakkı, kişinin sigortalılık başlangıcı, hizmet kayıtları, sağlık dosyası, talep tarihi ve SGK Sağlık Kurulu kararı üzerinden bireysel olarak belirlenir.