Kripto Varlık İşlemlerine Vergi Geliyor: TBMM Teklifinde Stopaj, Beyan ve KDV İstisnası

TBMM’ye sunulan kanun teklifinde, kripto varlıklara ilişkin vergilendirme rejiminde kapsamlı değişiklikler öngörülüyor. Teklifte, kripto varlık işlemleri için ayrı bir işlem vergisi getirilmesi, bu varlıklardan elde edilen kazançların gelir vergisi sisteminde açık biçimde düzenlenmesi ve kripto varlık teslimlerinin Katma Değer Vergisinden istisna edilmesi yer alıyor. Teklife göre, kripto varlık hizmet sağlayıcıları tarafından yapılan veya aracılık edilen kripto varlık satış ve transfer işlemleri için “kripto varlık işlem vergisi” uygulanacak. Vergi oranı, satış tutarı veya transfer anındaki rayiç değer üzerinden on binde üç olarak belirlenecek. Vergiyi doğuran olay, kripto varlık satışı veya transferi olacak. Verginin mükellefi doğrudan kripto varlık hizmet sağlayıcıları olacak. Vergi matrahından gider ve vergi adı altında indirim yapılamayacak. Bir aya ait vergi, izleyen ayın on beşinci günü akşamına kadar beyan edilip aynı süre içinde ödenecek. Cumhurbaşkanı bu oranı sıfıra kadar indirmeye veya beş katına kadar artırmaya yetkili olacak. Hazine ve Maliye Bakanlığı ise uygulamaya ilişkin usul ve esasları belirleyebilecek. Teklifte, kripto varlıkların Gelir Vergisi Kanunundaki mevcut sistem içine açık şekilde dahil edilmesi de öngörülüyor. Buna göre, Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesine “kripto varlıklar” ibaresi ekleniyor. Mükerrer 80 inci maddede yapılan değişiklikle de “mal” ve “hak” ifadeleri genişletilerek “varlık” kavramı metne dahil ediliyor. Böylece kripto varlıkların elden çıkarılmasından doğan kazançların vergisel niteliği kanun düzeyinde daha açık hale getiriliyor. Teklifin dikkat çeken başlıklarından biri de, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa tabi platformlarda kripto varlık işlemlerinden elde edilen kazanç ve iratlar üzerinden yüzde 10 oranında vergi tevkifatı yapılması. Buna göre, söz konusu platformlar tarafından takvim yılının üçer aylık dönemleri itibarıyla tevkifat yapılacak. Gelir sahibinin gerçek veya tüzel kişi olması, tam veya dar mükellef sayılması, vergi mükellefiyetinin bulunup bulunmaması, muafiyet durumu ya da elde edilen kazancın vergiden istisna edilmiş olması bu tevkifatı etkilemeyecek. Aynı kripto varlıklardan farklı tarihlerde alım yapıldıktan sonra bunların bir kısmının elden çıkarılması halinde ilk giren ilk çıkar yöntemi uygulanacak. Alış ve satış işlemleri dolayısıyla ödenen komisyonlar ile işlem vergisi, tevkifat matrahının tespitinde dikkate alınacak. Tevkifat dönemi içinde aynı türden kripto varlıklarla ilgili birden fazla alım satım işlemi yapılması halinde bu işlemler tek işlem olarak kabul edilecek. Aynı türden kripto varlık alım satımından doğan zararlar, takvim yılı aşılmamak kaydıyla izleyen dönemlerin tevkifat matrahından mahsup edilebilecek. Kripto varlık sahibinin bu varlıkları başka bir platforma aktarması halinde, ilgili varlıkların alış bedeli ve alış tarihi aktarma yapılan platforma bildirilecek. Kripto varlığın platforma ilk defa transfer edilmesi halinde ise alış bedeli olarak, tevsik edilmesi kaydıyla, varlık sahibinin beyanı esas alınacak. Bu kapsamda tevkifata tabi tutulan kazançlar için gerçek kişiler tarafından yıllık veya münferit beyanname, dar mükellef kurumlar tarafından ise özel beyanname verilmeyecek. Diğer gelirler dolayısıyla gerçek kişilerce verilecek yıllık beyannamelere bu gelirler dahil edilmeyecek. Ancak ticari faaliyet kapsamında elde edilen gelirler ticari kazanç hükümleri çerçevesinde kazancın tespitinde dikkate alınacak. Bu gelirler üzerinden tevkif suretiyle ödenmiş olan vergiler de, gerçek kişi ve kurumlar tarafından tevkifata tabi kazançların beyan edildiği yıllık beyannamelerde hesaplanan vergiden mahsup edilecek. 6362 sayılı Kanuna tabi olan platformlar dışında gerçekleştirilen kripto varlık işlemlerinden elde edilen gelirler ise yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilecek. Bu işlemlerden doğan zararlar yalnızca kripto varlıklardan elde edilen kazançlardan mahsup edilebilecek. Teklifte ayrıca, kripto varlık alım satımına aracılık edenlere ilişkin sorumluluk hükümlerine de yer veriliyor. Buna göre, birinci fıkranın uygulanması bakımından kripto varlıkların alım satımına aracılık edenler, kendilerinde bulunan veya ulaştırılan bilgi ve belgeler kapsamında tarhiyattan sorumlu tutulacak. Bilgilerin eksik veya yanlış olması nedeniyle eksik beyan edilen kısım için ise bildirimi yapan adına gerekli tarhiyat yapılacak. Platformlar, tevkif ettikleri vergileri, şekli ve muhteviyatı Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenecek bir beyanname ile tevkifat dönemini izleyen ayın yirmi altıncı günü akşamına kadar bağlı oldukları vergi dairesine beyan edecek ve aynı süre içinde ödeyecek. Teklifte, “kripto varlık”, “cüzdan” ve “platform” kavramlarının 6362 sayılı Kanunda tanımlanan anlamlarıyla kullanılacağı da açıkça belirtiliyor. Cumhurbaşkanı, yüzde 10 olarak öngörülen tevkifat oranını; kazanç ve irat türü, kripto varlık türleri, elde tutulma süresi, ihraç veya iktisap tarihi, bunları ihraç edenler, kazanç veya iradı elde edenler ile cüzdan türleri itibarıyla ayrı ayrı veya birlikte sıfıra kadar indirmeye ya da bir katına kadar artırmak suretiyle yeniden belirlemeye yetkili olacak. Hazine ve Maliye Bakanlığı ise maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye, ayrıca vergiye tabi işlemlere taraf veya aracı olanları verginin ödenmesinden sorumlu tutmaya yetkili olacak. Teklifte kripto varlıklarla ilgili bir diğer düzenleme de KDV istisnası. Buna göre, kripto varlık işlem vergisi kapsamına giren kripto varlıkların teslimi Katma Değer Vergisinden istisna olacak. Böylece teklif, bir yandan işlem vergisi ve gelir vergisi yönünden yeni hükümler getirirken, diğer yandan kripto varlık teslimlerini KDV dışında bırakacak.